Categorie: Taaltovenarij

Taal is raar, en het monster dat we spreken in ons kleine kikkerlandje al helemaal. Ik schrijf veel in zowel Nederlands als Engels, en loop vaak tegen problemen of grappige dingen aan die ik hierin kwijt kan.

Schrijftip: begin het en vergeet het

Leestijd: 5 (minuten)

Ik begin een bijzonder patroon te ontdekken in alle boeken die ik lees en inmiddels ook de verhalen die ik zelf schrijf. Ik noem het: begin het en vergeet het.

Veel verhalen beginnen met een héél interessant eerste hoofdstuk dat allerlei vragen oproept. Dat zorgt dat lezers in het verhaal worden gezogen, het boek uiteindelijk kopen en vervolgens uitlezen. (Niemand besluit of hij een boek wil kopen of doorlezen door ineens halverwege hoofdstuk twintig een paar paragrafen te lezen.)

Oftewel, het eerste hoofdstuk is de belangrijkste drempel, en schrijvers weten dat. Maar je wilt niet je kruit verschieten. Als je het beste moment van het verhaal aan het begin plaatst, met de beste scenes en mysteries … kan je daarna nergens heen. Het wordt alleen maar slechter.

Bovendien, als die eerste paar hoofdstukken van het verhaal écht belangrijk zijn, levert dat een tweede probleem op: lezers zijn het vergeten richting het einde.

Regelmatig leest iemand een verhaal van mij en vraagt aan het einde: “super leuk, maar, dit en dit begreep ik dus niet, heb ik iets gemist?” En meestal kan ik dan wijzen naar een cruciale actie of beetje informatie in de eerste paar hoofdstukken. In het geval van informatie kan je het herhalen (hoewel dit niet ideaal is), maar als het een hele actie of scene betreft is dat lastig.

Als laatste komt een derde probleem: het midden van een boek is doorgaans het moeilijkst om interessant en getemporiseerd te houden. Het laatste dat je wilt, is allerlei verhaallijnen of overgebleven stukjes informatie uit de eerste vijf hoofdstukken met je meeslepen door het boek heen. Je wilt ze snel afronden en vergeten, zodat je meteen doorkunt met de volgende geweldige actie.

Dus hoe lossen we dit op? Hoe krijgen we een ijzersterk begin dat zorgt dat iedereen wil doorlezen, zonder de rest van het verhaal direct in gevaar te brengen?

Nou, je begint een spannende verhaallijn, en vervolgens rond je die af binnen de eerste 5 hoofdstukken. (Of simpelweg vér voor het einde van het boek.)

Hieronder een paar voorbeelden.

(meer…)

De subtiele superheld: Sherlock Holmes

Leestijd: 9 (minuten)

Ik heb de laatste jaren regelmatig last gehad van zogenaamde “superheldensaturatie”.

Alle films die uitkwamen gingen over superhelden. Alle boeken en series die voorbij kwamen gingen over wéér een andere groep mensen met ongelofelijke superkrachten. Een film was pas spannend en meeslepend als de wereld bijna ten onder ging en de hoofdpersoon blijkbaar onmenselijk sterk was en ook nog op het laatste moment onverklaarbare toverkrachten kon oproepen.

En daar werd ik moe van.

Als de (hoofd)personages haast perfect en onverslaanbaar zijn, maakt dat het verhaal juist veel zwakker. Er is geen spanning. Er is geen emotionele connectie, want de personages zijn nauwelijks meer menselijk. (En als de dreiging in de eerste film al een ordergrootte heeft van “de wereld eindigt bijna”, moet je nagaan met wat voor gekke dingen ze op de proppen komen in het vervolg.)

In dit artikel wil ik mijn eigen geheugensteuntje uitleggen waarmee ik (hopelijk) meer interessante en genuanceerde helden schrijf. En vooral ook waarom dat uitmaakt.

Ik introduceer de subtiele superheld: Sherlock Holmes!

De échte Sherlock Holmes

Vrijwel iedereen kent het personage Sherlock Holmes. Maar wegens het grote scala aan adaptaties kent iedereen een nét wat andere versie.

(meer…)

Herhaalhulp

Leestijd: 3 (minuten)

Mensen zijn soms best wel eigenaardig. Als ze proberen te communiceren, maar iemand verstaat iets niet, dan vraagt diegene “wat zei je?” en dan is het antwoord van diens gesprekspartner 50% van de tijd “of je worst lust”.

De andere 50% van de tijd gebeurt iets bijzonders. Ik noem het de herhaalhulp (of herhaalcorrecties, maar dat vond ik weer onnodig formeel klinken).

Persoon 1: “Hé, we gaan dus met de groep op stap vanavond. Je weet wel, Isabella en Anna en Peter enzo. Zin om te komen?”

Persoon 2: “Wat?”

Persoon 1: “Ik zei: Isabella, Anne en Peter gaan op stap. Wil je mee?”

In plaats van simpelweg te herhalen wat je net hebt gezegd, hebben veel mensen de neiging om zichzelf te verbeteren. De tweede keer dat ze iets zeggen is het vaak korter, duidelijker, maar nog steeds precies dezelfde informatie.

Soms heeft men zelfs ineens het woord gevonden waarnaar ze zochten:

(meer…)

Over dichtheid (in kunst)

Leestijd: 18 (minuten)

Al mijn hele leven ben ik creatief bezig. Het begon met muziek maken, sprong over op verhalen schrijven, en voor ik het wist liep het uit de hand en was elke kunstvorm ineens interessant.

Als ik één principe moest noemen dat in alle kunstvormen een belangrijke rol speelt, dan zou dat dichtheid zijn.

Ik kan nu een droge definitie van deze term geven, maar ik denk dat een voorbeeld veel beter werkt. Dit is een woordgrap die ik onlangs tegenkwam:

Een wielrenner die doping ontkent, ik trapper niet in!

Ik moet hier altijd wel om glimlachen, net als de meesten om mij heen. Maar waarom? Waarom is dit leuk? In feite is dit een betekenisloze zin waarin iemand een woord verkeerd speelt.

Het antwoord? Dichtheid. Deze ene zin heeft twee betekenissen. Je hebt de “normale zin” waarin iemand een statement maakt over wielrenners die doping gebruiken (wat voor velen herkenbaar zal zijn), en de “grapzin” waarin één woord is vervangen door een ander woord (dat met wielrennen te maken heeft, namelijk trapper).

Oftewel, deze zin heeft een hoge dichtheid, omdat het twee dingen bereikt. Het vangt twee vliegen in één klap.

In dit artikel wil ik drie dingen bereiken:

  • Een goede definitie/uitleg geven van kunstdichtheid
  • Voorbeelden geven uit verschillende kunstvormen (en waarom het óók in die vorm zeer belangrijk is)
  • En ingaan op waarom mensen zo’n hoge kunstdichtheid eigenlijk grappig/leuk/interessant vinden.

Hopelijk is het leerzaam en kun je er iets mee in je eigen werk! (En anders hoop ik dat het leuk was om te lezen en het niet voelt alsof ik je tijd heb verspild.)

(meer…)

Personages Bedenken III

Leestijd: 5 (minuten)

In de vorige twee delen heb ik algemene tips gegeven voor het bedenken van personages (wanneer je een verhaal schrijft).

Deze tips zijn nog steeds van kracht, maar het afgelopen jaar heb ik nóg iets beters gevonden. Een techniek die sneller en simpeler is, maar tegelijkertijd betere personages oplevert.

Ik noem het de … “waarom zit dit personage in het verhaal?”

Het is geen geweldige titel. Maar het was iets minder intimiderend dan mijn vorige titel: verhaalsafhankelijke vragen.

(Daarvoor heette het: dubbelperspectief voor de belangrijkste verhaalelementen. Die heb ik heel snel weggegooid.)

Wat is het idee?

Stel ik schrijf een verhaal in het genre detective of mysterie. Aan het begin van het boek wordt iets belangrijks gestolen. (Weet ik veel, doe maar een houten kruk die miljoenen waard is, omdat Vincent van Gogh er hoogstpersoonlijk op heeft gezeten.)

Vervolgens introduceer ik een viertal hoofdpersonages. Wat is de belangrijkste vraag die ik deze personages kan stellen?

(meer…)